Leef Stationslocaties, kathedralen van de nieuwe tijd Blij in de Bijlmer Kust op de kaart Zuidelijke IJ-oever Amsterdam Werkgroep 2000 Servicenet Nationale Landschappen Le rouge et le noir Dagblad De Tijd Tango Milonguero Stichting Hoogbouw Industriegebouw De huid Rutten Communicatieadvies Don Giovanni The city and region success carrier Wolkenkrabbers in NY ECORYS NL Ernest Groosman NAW  Vrom Ministery Deuk in een pakje boter John Lautner Ignatiuscollege Katernen 2000 Vakblad BOUW  Waar is dingetje? Hoeksche Waard Architectuurnota 1990 Particulier opdrachtgeversschap en beeldregie ABN Amro hoofdkantoor Wonen in naoorlogse wijken Bouwcentrum Reis naar het einde van de nacht Brandpunt Logistieke Westas Nieuwbouw Tweede Kamer VNU BPA Tete Rusconi Graag of niet Arvo Pńrt Verlangen naar romantische architectuur Ben Kroon Samen aan de slag met bedrijventerreinen Brabant Pers Olympisch Kwartier Durf
31 juli 2013
Losgezongen
'Samenwerken aan maatschappelijk vertrouwen’. Volgens De Volkskrant is dit rapport van De Reputatiegroep in opdracht van Aedes het resultaat van een jaar lang gesprekken binnen en buiten de sector. Tja, een jaar lang rondbabbelen kost natuurlijk wat. Maar voor 80 mille (De Volkskrant) krijg je dan ook iets: een ‘profileringsspoor’ waarbij ‘boegbeelden’ gaan uitleggen wat voor mooie dingen de corporaties allemaal doen (wel eerst een mediatraining volgen natuurlijk). En een ‘verbeterspoor’ om ‘bestaande issues binnen de sector aan te pakken’: fraudezaken, Balkenende-plus salarissen of uit de hand gelopen vastgoedprojecten. Open deuren dus, maar aan de werkelijke oorzaken van het verdampte vertrouwen in de corporatiesector wordt volstrekt voorbij gegaan.
Natuurlijk, de ss Rotterdam die voor 250 miljoen de bocht uitvloog, de Masarati van Hubert Möllenkamp, de derivaten van Erik Staal en nu weer de WSG die voor € 118 mln gepamperd moet worden; de sector zal er nog lang aan worden herinnerd. Maar die incidenten zijn niet de oorzaak van het verdampte vertrouwen. Het echte probleem zit dieper, in het feit dat de corporaties de afgelopen decennia zijn losgezongen van hun natuurlijke missie en achterbannen.
Zo werd van rijkswege (!) medio jaren negentig in het kielzog van de brutering het werkgebied van de corporaties uit de statuten geschrapt en het speelveld onvoldoende afgebakend. Corporaties sprongen uit de startblokken om over de gemeentegrenzen heen te fuseren. Vestia, Portaal, Ymere; ze moesten allemaal groter groeien. Omdat woningmarkten veranderden, om meer expertise in huis te halen, om het op groei gebaseerde business model overeind te houden of om als ‘bestuurder’ met de vrije jongens buiten te spelen et cetera. 
Daarvoor in de plaats kwam de ‘zelfregulering’ van de sector. Een pleidooi van o.a. Jim Schuyt (Alliantie) in de jaren negentig voor publiekrechtelijk toezicht in plaats van zelfregulering vond binnen de ledenraad van Aedes weinig gehoor. Gevolg: een onduidelijke governance-structuur maar ook en vooral afnemend draagvlak bij de natuurlijke bondgenoten op lokaal en landelijk niveau. Zelfs bij  partijgenoten in de PvdA die toch al ongelukkig waren met het vaak eigengereide gedrag van de corporaties (hypocriet, want stalden er graag hun dure hobbies) maar, nu de nood aan de man is, gretig de vermeende vleespotten leegroven.
Belangrijker wellicht vormde de veranderde juridische structuur. Van huis uit verenigingen, zijn de meeste corporaties in de afgelopen decennia omgezet in stichtingen. Huurders-leden werden ‘klanten’; meestal heel fatsoenlijk behandeld en met veel rechten. Maar een klant is toch echt iets anders dan een lid dat persoonlijk betrokken is bij het wel en wee van de eigen club. En volstrekt andere koek dan coöpterende raden van commissarissen; old boys netwerken met weinig nieuw bloed en, op zijn best, een zijdelingse relatie met de ‘doelgroep’.
Hoe verder? Volgens de ‘Novelle’ van Blok moeten de corporaties terug in hun hok. Terug naar hun lokale werkgebied met lokale, politieke aansturing, opsplitsing van clubs die in verschillende  gemeenten werken, en vrijwel alleen nog sociale woningen bouwen en beheren. Een onduidelijk en uiterst pover scenario, waar corporatieland in verwarring vooralsnog weinig vernieuwends tegenover stelt. Een ander scenario vormt de visie van oud-directeur Fer Felder van De Principaal die bij zijn afscheid in 2009 ervoor pleitte dat corporaties weer coöperaties moesten worden. Kort door de bocht: haal huurders en maatschappelijke organisaties weer in huis, verkoop een groot deel van je bezit gezien de kleiner wordende doelgroep, en investeer het geld dat je zo verdient in innovatieve, coöperatieve projecten van onderop.
Dit spoor terug naar de wortels van de corporatie is veel spannender en interessanter dan obligate profilerings- of verbetersporen en zou zelfs de PvdA en VVD ideologisch moeten aanspreken. Maatschappelijk vertrouwen komt niet terug met mooie verhalen voor usual suspects, maar door je lokaal en bottom-up weer te verbinden met je natuurlijke bondgenoten en door producten te ontwikkelen waar de huidige maatschappij om vraagt.      

Reageer >

Rien Lammertink - 01.08.2013 21:09 uur
Bij eerste lezing heb je de neiging te denken aan dat spreekwoord over stuurlui en wal. Het kankert zo lekker weg vanaf de zijlijn. Ik heb meegereden in de busjes van de jongens-van-de (Ymere/WoonFriesland/Com.Wonen (nu: Havensteder) etc.-onderhoudsdienst, maar inmiddels ook een dikke tien, grote en kleine, corporaties in het hele land (stedelijk en platteland) onder mijn hoede gehad. Niet arrogant bedoeld, maar ik weet waar het over gaat. Bij mijn eerste corporatie werkte ik als directeur jaren voor de brutering. Welnu, waar gaat het over dan? Klopt de indruk die in tal van commentaren, ook die van Jan, gewekt wordt, dat DE corporaties massaal aan het frauderen zijn geslagen, worden bestuurd door omhooggevallen nono's, die geen notie hebben van de behoeften aan de basis en zo'n beetje standaard in Maserati's (geen Bentley's, Jan!) rond worden gereden op weg naar de volgende ABC-transactie? Het antwoord is "nee, dat klopt niet"; sterker nog: het is verdomd jammer, dat nou juist net die ene Maserati in de Amsterdamse regio rondreed, want de Amsterdammers en trouwens ook de Rotterdammers hoeven zich vandaag de dag bepaald niet te schamen voor de kwaliteit van hun corporatiebestuurders, die door de bank genomen integer en bekwaam zijn. Dat gold echt niet alleen voor Roel Steenbeke en Jim Schuyt, die trouwens afscheid nemen, maar dat geldt eens te meer voor mannen als Gerard Anderiessen (Rochdale), Rob Haens (De Key/De Alliantie) en noem ze maar op. Zijn er dan helemaal geen 'onbekwame bestuurders' in de corporatiesector? Jawel, ik denk dat de rafelranden van dit land, ver weg van Den Haag en de Randstad wel wat meer aandacht mogen hebben. Maar die contreien zijn een stuk minder sexy als de grote steden, dus het misvemogen moet wel heel groot en opvallend zijn (Geertruidenberg) wil het de krant halen. Laten we het er dus op houden, dat "DE" corporaties niet systematisch door minkukels worden bestuurd. Laten we het er trouwens ook maar op houden, dat corporatiebestuurders standaard geen graaiers zijn, dan hebben we dat onderwerp ook direct getackeld: het is niet toevallig, dat de corporatiesector altijd voorop heeft gelopen bij het omarmen van honoreringscodes, de laatste 15 jaar tot 4 x toe, die telkenmale met veel prijzende woorden werden door de (politieke) overheid werden ontvangen. Dat het onderwerp toch hardnekkig de kop blijft opsteken, heeft voor een deel met oud-hollandse jaloezie, te maken. Met name in het middensegment zijn er tal van bestuurders, die door de laatste actie van Blok, weer een nieuwe staffelcode, minder gaan verdienen dan hun eigen managers. Het onderwerp is dan ook langzaamaan doorgeslagen naar belachelijke proporties met dank aan de bonusgraaiers in de bankensector. Da's een mooi bruggetje, want ik vermoed dat veel mensen hun zakken van de bankensector, nu wel terecht, meer dan vol hebben (met lucht). Want die banken hebben ons in de recordcrisis gebracht en doen veel te weinig om ons er weer uit te helpen: te hoge hypotheekrentes, niet te motiveren miljoenenbonussen. En als we de bankenbestuurders op de korrel hebben, waarom dan niet in een moeite ook maar de corporatiebestuurders? De crisis heeft overigens, zeker in Amsterdam, gezorgd voor prachtig nieuw elan met als keywords kleinschaligheid, zelfredzaamheid, broodinitiatieven, allerlei co÷peratieve burgerinitiatieven: ogenschijnlijk onomkeerbaar maken zij de gevestigde financiŰle sector momenteel op zijn minst nieuwsgierig. Wel eens van de co÷peraties in Mondragon gehoord? Toch is er naar mijn mening niets mis met de rechtsvorm van de corporaties. Ik was ooit directeur van een Delftse woningbouwvereniging, die samen met de Algemeene Woningbouw Vereniging (AWV Amsterdam) de grootste ledendichtheid van het land had, destijds nog boven de 95%. We hadden de gestaalde kaders van de oude CPN binnen boord en een groot aantal KEN-leden. Hannah Ahrend had in haar handen geklapt van enthousiasme en ik was er destijds, romanticus als ik ben, ook trots op. Maar de boel was bijna niet in de vooruit te krijgen en slagvaardigheid ver te zoeken. De leden gebruikten hun status makkelijker om over de dakgoot te klagen, dan over het beleid en de strategie. Hun belang als klant/consument werd systematisch op een hoop gegooid met hun belang als 'eigenaar' van de vereniging, verantwoordelijk voor de continu´teit er van. Onder leiding van Henk Westra, een van de meest gewaardeerde volkshuisvesters van de laatste 40 jaar, hebben we ook nog ooit studie gemaakt van de mogelijkheden van de co÷peratieve rechtsvorm, maar de conclusie was dat dat simpelweg niet kon in verband met problemen rond juridisch en economisch eigendom. Er was maar een echte reden om naar de stichtingsvorm te gaan: de zeggenschapsstructuur werd helderder en eenvoudiger en de bewoners werden huurders met alle rechten en plichten, die daar bijhoorden. Er zijn geen non-profits in dit land, durf ik te stellen, die zo systematisch aan stakeholdermanagement zijn gaan doen om goed voeling te houden met hun relevante omgeving. Bedenk overigens, dat ook in de tijd, dat het merendeel van de corporaties de verenigingsvorm nog had de momenteel zo vaak op amechtige toon gestelde legitimatievraag ("Van wie is de corporatie") evenzeer gold. Dat het nu zo beroerd gaat met de corporaties heeft allereerst veel met de crisis te maken. In mijn eigen blogs (www.lincmanagement.nl) heb ik enkele malen aandacht besteed aan de grove onbetrouwbaarheid en schijnheiligheid van de politiek, de PVDA voorop, die in de afgelopen jaren de corporatiesector systematisch heeft leeggetrokken met allerlei directe en indirecte heffingen. De nog maar kort geleden internationaal geroemde corporatiesector is door de politiek aan de bedelstaf gebracht en de laatste genadeklap is gegeven door Stef Blok, gesecondeerd door Jacques Monasch, die zich ook in het hol van de leeuw (Pakhuis De Zwijger) in de stad van Schaeffer en Wibaut) niet geneerde om keiharde VVD-taal te gebruiken Zo grof, zo ongenuanceerd, zo 'penny wise/pound foolish', dat een normaal mens voorstellingsvermogen ontbeert. In een jaar tijd is de bouw van tienduizenden woningen stopgezet, zijn duizenden corporatiemedewerkers ontslagen, is de aandacht voor leefbaarheid door Blok c.s. op de mestvaalt gedeponeerd. En dat alles niet door de crisis, maar door de greedy politici, die de crisis misbruikten voor eigen gewin, en de corporaties keer op keer in de verdediging drongen. Als je, zoals ik, bent opgegroeid in de corporatiesector, je volkshuisvester voelt vanaf het begin, is de neiging groot om opnieuw in de verdediging te gaan. En ik vind het inderdaad belangrijk, dat (ook jongere) mensen weten welke verdienste corporaties hadden en hadden kunnen hebben, ook nu. Maar, ook al speelt het Blok c.s. danig in de kaart, we zullen verder moeten, inoovatief ingesteld blijven om nieuwe oplossingen te bedenken. Spannend noemt Jan dat. Ja, da's waar, maar dat is allerminst een rechtvaardiging, want ook als de corporatiesector niet door de politiek was uitgekleed, was de drang naar nieuwe oplossingen onverminderd aanwezig geweest!

Chaja Heyning - 01.08.2013 13:53 uur
Over vertrouwen gesproken: lees in De Volkskrant (blz. 20 + 21) van afgelopen zaterdag het artikel 'We beleven een omgekeerde 1968' waarin Ivan Krastev een aardige analyse geeft hoe we afgelopen 50 jaar zo'n beetje alle vertrouwen hebben verloren ... hoe zou dat toch komen ?

Gerard van Otterloo - 01.08.2013 13:43 uur
Ze bestaan nog wel de echte co÷peratieve woningbouwverenigingen met huurders en kopers. Ze werden in 1965 al uit het bestel van toegelaten instellingen gegooid. Een schaal die aansluit bij de betrokkenheid van de bewoners. De Co÷peratieve Woningbouwvereniging Daal en Berg is daar een prachtig voorbeeld van al meer dan 90 jaar.