Leef Stationslocaties, kathedralen van de nieuwe tijd Blij in de Bijlmer Kust op de kaart Zuidelijke IJ-oever Amsterdam Werkgroep 2000 Servicenet Nationale Landschappen Le rouge et le noir Dagblad De Tijd Tango Milonguero Stichting Hoogbouw Industriegebouw De huid Rutten Communicatieadvies Don Giovanni The city and region success carrier Wolkenkrabbers in NY ECORYS NL Ernest Groosman NAW  Vrom Ministery Deuk in een pakje boter John Lautner Ignatiuscollege Katernen 2000 Vakblad BOUW  Waar is dingetje? Hoeksche Waard Architectuurnota 1990 Particulier opdrachtgeversschap en beeldregie ABN Amro hoofdkantoor Wonen in naoorlogse wijken Bouwcentrum Reis naar het einde van de nacht Brandpunt Logistieke Westas Nieuwbouw Tweede Kamer VNU BPA Tete Rusconi Graag of niet Arvo Pärt Verlangen naar romantische architectuur Ben Kroon Samen aan de slag met bedrijventerreinen Brabant Pers Olympisch Kwartier Durf

Als u valt op win-win, boardroom,
verbinden of  transitiebudget,
kunt u beter verder googlen.
Maar houdt u van scherpe teksten
en originele ideeën die ook nog
uitvoerbaar zijn, dan bent u aan
het goede adres. JanRutten.com



17 augustus 2015
Integraal failliet
Begin jaren negentig had ik een interview met de toenmalige SG van Verkeer&Waterstaat, ir. Seen van der Plas, over nieuwe aanbestedingsvormen. Traditioneel aanbesteden op basis van een gedetailleerd bestek was volgens grote geesten in de sector ouderwets. Door design, build en maintain (DBM) van infrastructurele werken integraal aan te besteden zouden faalkosten en meerwerk  worden verminderd en op termijn aanzienlijke kwaliteitswinst en kostenbesparingen worden gerealiseerd. Deze benadering vormde een mooie manier om af te rekenen met de ‘achterlijke’, versnipperde structuur van de bouwkolom met allemaal zelfstandige bedrijven en bedrijfjes die ieder hun eigen ding deden, niet verantwoordelijk waren voor de kwaliteit tijdens de totale levenscyclus en zo een barrière vormden voor echte innovatie. Tot slot vormde DBM een prachtig instrument voor de rijksoverheid om te bezuinigen door eigen taken uit te besteden en flink te snijden in ambtelijke bolwerken als Rijkswaterstaat.
Van der Plas was uiterst kritisch over de vermeende voordelen van verregaande uitbesteding van grootschalige infrastructurele werken, al dan niet in PPS-verband. Meer prestatiegerichte contracten en vroegtijdige samenwerking van partijen mooi en prachtig, maar de overheid moest bij projecten met een lange tijdshorizon altijd een stevige vinger in de pap houden bij ontwerp en beheer: ’Wij blijven zitten met de brokken als de opdrachtnemer na een aantal jaren het loodje legt’. Als oud-directeur van het Philips-Lab, geloofde hij ook niet dat marktpartijen de risico’s van dit type projecten konden overzien noch daarvoor de verantwoordelijkheid zouden moeten kunnen en willen dragen.
Twintig jaar later is DBM inmiddels opgeschaald tot DBFMO-contracten (design, build, maintain plus finance en operate). Met de problemen rond A2Maastricht/A15Maasvlakte van Ballast Nedam of het recente faillissement van Imtech krijgt Van der Plas met terugwerkende kracht zijn gelijk. ‘Ondergang van Imtech trekt spoor van vernieling door de bouw’, aldus het Financieel Dagblad. De kracht van dit soort contracten en bijbehorende consortia is afhankelijk van de zwakste schakel. Naast tijdelijke stagnatie in de uitvoering, zoals bij de Noordzuidlijn in Amsterdam, leidt het omvallen van een van de bedrijven tot grote problemen bij consortiapartners die hoofdelijk aansprakelijk zijn en nog jarenlang verantwoordelijk voor de activiteiten na oplevering.
Een ander element dat zelden wordt belicht, is dat de risico’s van dit soort contracten alleen kunnen worden afgedekt door schaalvergroting of overnames. Met name in de infrastructuurmarkt maar ook bij gebiedsontwikkelingen is er de afgelopen jaren daardoor slechts een beperkt aantal grote spelers overgebleven. Door hun monopoliepositie konden zij in goede tijden enorme winsten maken maar lopen ze het risico in slechte tijden door de onderlinge concurrentie, prijsbederf, gebrekkige aansturing, fraude of megalomaan gedrag kopje onder te gaan. In beide gevallen smelten vermeende voordelen voor overheden en dus burgers weg als sneeuw voor de zon.
Het failliet van dit soort integrale contracten zou een waarschuwing moeten zijn voor andersoortige ontwikkelingen, zoals op het gebied van de circulaire economie waar niet eigendom maar delen en gebruik het adagium vormt: ‘Je koopt geen lamp maar licht’. Uitgangspunt is dat de verantwoordelijkheid voor de totale productlevenscyclus bij de producent zou moeten liggen. De veronderstelling is dat die producent/eigenaar duurzaam, innovatief, kwaliteitsbewust en klantvriendelijk is, en ten eeuwigen dage bereid om oude spullen terug te nemen en retourstromen te hergebruiken. Een fictie, maar ook hier is het gevolg dat de verantwoordelijkheid van de producent en daarmee zijn risico’s exponentieel worden opgerekt, in ieder geval bij kostbare, duurzame gebruiksartikelen. De paradox van de deeleconomie is schaalvergroting en monopolievorming. Dit nog los van onzorgvuldig en verspillend gedrag door de gebruikers die zich in de praktijk vaak minder verantwoordelijk voelen voor andermans spullen.
De les van de huidige problemen met integrale contracten in de bouwwereld is dat je nooit te veel verantwoordelijkheid en zeker niet voor de lange termijn in één hand moet leggen. Door de versnipperde structuur met zijn talloze, kleinschalige bedrijven die ieder voor zich voor een klein stukje in de productcyclus verantwoordelijk zijn, was en is de traditionele bouwkolom misschien minder innovatief maar zeker een stuk flexibeler en beter bestand tegen het soort risico’s die nooit voorspelbaar en hanteerbaar zijn. 

Reageer >

Sjack - 01.05.2017 11:44 uur
In de door Gerard Molenaar beschreven uitzending van Zomergasten, verwoord Adriaan Geuze dit fenomeen ook heel mooi. Een aanrader! https://tvblik.nl/zomergasten/adriaan-geuze

Gerard Molenaar - 17.08.2015 16:33 uur
Wat betekent de lezing die hoorden gisteren (16 aug) in zomergasten in dit licht? Adriaan Geuze hield daarin een aansprekend pleidooi voor het weer stap voor stap ontwikkelen van majeure projecten. Voorbeeld: de Deltawerken. Daarin werd als het ware via ' try and error ' uiteindelijk een heeeeeel groot project afgerond. Natuurlijk vielen ook hier geraamde kosten tegen etc. etc. Maar het einddoel werd wel gehaald. Ik vraag me dan ook met Jan af, of het in één hand leggen van een groot en ingewikkeld ontwikkelingstraject, ook al wordt via consortia de verantwoordelijkheid gespreid, niet te veel risico's met zich meebrengt.

Chaja Heyning - 17.08.2015 16:30 uur
Jaren geleden golfde ik met de CEO van een van Nederlands grootste bouwbedrijven. Hij beklaagde zich bij mij dat Rijkswaterstaat om politieke reden zo afgeslankt werd dat de broodnodige expertise voor countervailing power als sneeuw voor de zon verdween. Als aannemer had hij daar last van! Lessons learned ook bij de gemeentelijke overheid waarvoor ik jaren werkte: zorg dat je eigen (ambtelijke) expertise op peil is, ergo blijf van alle essentiële projecten er af en toe een geheel of gedeeltelijk zelf doen opdat je: a) externen goed kunt begeleiden want je kent de problemen waarvoor ze komen te staan resp. je kunt kletskoek parreren en minstens zo belangrijk: b)een goed opdrachtgever kunt zijn.



Meer blogs
Rutten Collectie: foto Theo Baart € 175

Werklust
Theo Baart werkt aan een vervolg op zijn boek Bouwlust uit 1999 waarin hij de verstedelijking van het gebied rondom Hoofddorp documenteerde. In Werklust dat eind 2015 verschijnt, staat de Westas, de ‘linkerlong’ van de Metroolpoolregio, centraal. 

  

Lees verder >



Netwerk



Meer netwerk

Carmen Amaya (1913-1963)
Lucine Zakaryan